Trump kuralları kendisinin koyduğuna ve oburlarının birebir ayrıcalıklara sahip olamayacağına inanmış üzere görünüyor.
Venezuela lideri Nicolás Maduro’yu askeri bir operasyonla ABD’ye getiren Donald Trump, ABD ordusuna dayanan gücüne her zamankinden çok inanıyor. Onun buyruğuyla ABD, Maduro’yu parmaklıklar gerisine gönderdi ve artık Venezuela‘yı “yönetecek”.
ABD Lideri bu açıklamayı Florida’daki kulübü ve konutu Mar-a-Lago’da, ABD’nin dünya çapındaki dış siyaseti üzerinde büyük tesirleri olan dikkat cazip bir basın toplantısında yaptı. Trump, “güvenli, uygun ve mantıklı bir geçiş yapabileceğimiz vakte kadar” ABD’nin Venezuela‘da idarede olacağını söyledi.
Trump, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Venezuela Lider Yardımcısı Delcy Rodriguez ile görüştüğünü anlattı ve Rodriguez’in Rubio’ya “Ne gerekiyorsa yaparız” dediğini söyledi. Trump’a nazaran Rodriguez “oldukça nazikti lakin hakikaten öbür seçeneği yoktu.”
Trump ayrıntı vermedi. “Eğer mecbur kalırsak alana inmekten korkmuyoruz” dedi.
Peki Venezuela’yı uzaktan kumanda ile yönetebileceğine inanıyor mu?
Bu şov, Venezuela’yı yine şekillendirmek ve Latin Amerikalı önderleri itaat etmeye zorlamak için kâfi olacak mı?
Kanıtlar bunun kolay ya da sıkıntısız olmayacağını gösteriyor.
Saygın fikir kuruluşu Memleketler arası Kriz Kümesi, Ekim ayında Maduro’nun düşmesinin Venezuela’da şiddet ve istikrarsızlığa yol açabileceği ikazında bulundu.
Aynı ay New York Times, Trump’ın birinci idaresindeki savunma ve diplomasi yetkililerinin Maduro’nun düşmesi halinde neler olabileceğine dair savaş oyunu oynadıklarını bildirdi. Vardıkları sonuç, silahlı kümelerin iktidar için yarıştığı şiddetli bir kaos ihtimaliydi.
Nicolás Maduro’nun vazifeden alınması ve hapsedilmesi ABD askeri gücünün dikkate paha bir göstergesi.
ABD devasa bir donanma oluşturdu ve ABD hiç kayıp vermeden maksadına ulaştı.
Maduro kendi seçim hezimetini bir kenara iterek Venezuela halkının iradesini görmezden gelmişti ve elbet onun gidişi birçokları tarafından memnuniyetle karşılanacak.
Ancak ABD’nin aksiyonunun tesirleri Venezuela hudutlarının çok ötesinde yankılanacak.
Mar-a-Lago’daki basın toplantısının havası, zafer havasındaydı. Lakin askeri operasyon sadece birinci etap.
ABD’nin son 30 yılda güç kullanarak rejim değişikliği gerçekleştirme konusundaki sicili felaketlerle dolu.
Süreci düzelten ya da bozan şey, siyasi gelişmeler oluyor.
Irak, 2003’teki ABD işgalinden sonra kanlı bir felakete sürüklendi. Afganistan’da yirmi yıl ve milyarlarca dolar pahasındaki inşa teşebbüsü, ABD’nin 2021’de çekilmesinin akabinde birkaç gün içinde yok olup gitti.
Her iki ülke de ABD’nin art bahçesinde değildi.
Yine de Latin Amerika’daki geçmiş müdahalelerin hayaletleri ve şimdi gelmemiş olan başkalarının tehdidi pek de umut verici değil.
Trump, 1823 yılında dönemin ABD Başkanı James Monroe tarafından yapılan ve öbür güçleri Amerika’nın Batı yarımküredeki tesir alanına karışmamaları konusunda uyaran deklarasyon için yeni bir takma isim olan Donroe Doktrini’ni denedi.
Trump Mar-a-Lago’da yaptığı konuşmada “Monroe Doktrini büyük bir problemdi fakat biz onu çoktan aştık” dedi. “Yeni ulusal güvenlik stratejimiz kapsamında, Batı yarımküredeki Amerikan hakimiyeti bir daha asla sorgulanmayacak.”
Kolombiya Devlet Başkanı Gustavo Petro’nun “kıçını kollaması” gerektiğini söyledi.
Daha sonra Fox News’e verdiği demeçte “Meksika ile bir şeyler yapılması gerekecek” dedi.
ABD’nin gündeminde hiç elbet Küba da var ve bu gündemi, ailesi Kübalı-Amerikalı olan Rubio yönlendiriyor.
ABD’nin Latin Amerika’da uzun bir silahlı çatışma sicili var.
1994’te ABD Başkanı Bill Clinton rejim değişikliği için 25,000 asker ve iki uçak gemisi gönderdiğinde Haiti’deydim.
Haiti rejimi tek bir kurşun bile atılmadan çöktü. Daha uygun bir geleceğin habercisi olmak bir yana, o günden bu yana geçen 30 yıl Haiti halkı için neredeyse kesintisiz bir sefalet periyodu oldu. Haiti artık silahlı çetelerin hâkim olduğu çökmüş bir devlet.
Donald Trump Venezuela’yı tekrar “yüceltmekten” bahsetti fakat demokrasiden bahsetmedi. Trump, 2025 Nobel Barış Ödülünü kazanan muhalefet lideri María Corina Machado’nun ülkeyi yönetmesi gerektiği fikrini reddetti.
“Bence onun için başkan olmak çok güç olur, takviyesi yok… Hürmet görmüyor.”
Birçok Venezuelalının 2024 seçimlerinin haklı galibi olduğuna inandığı Edmundo González’den bahsetmedi.
Bunun yerine ABD, şimdilik Maduro’nun Lider Yardımcısı Delcy Rodríguez’i destekliyor.
ABD ordusuna Maduro’yu vazifeden almak için muhtaçlık duyduğu içeriden bilgiyi veren bir cins iç zımnî muahede olmuş olsa da, selefi Hugo Chavez’in kurduğu rejime dokunulmamış üzere görünüyor.
Venezuela silahlı kuvvetlerinin, ABD saldırısına karşı koyamadıkları için hissedebilecekleri aşağılanmaya karşın, ABD planlarını kabul etmesi pek muhtemel değil.
Ordu ve idarenin kimi sivil destekçileri, kaybetmek istemeyecekleri yolsuzluk ağları aracılığıyla kendilerini zenginleştirdi.
Sivil milisler rejim tarafından silahlandırıldı ve Venezuela’da diğer silahlı kümeler da bulunuyor.
Bunlar ortasında kabahat şebekelerinin yanı sıra Maduro rejimine sığınma karşılığında dayanak veren Kolombiyalı gerillalar da yer alıyor.
Uluslararası hukuk tartışmaların odağında
ABD’nin Venezuela’ya müdahalesi, Trump’ın dünya görüşünün kimi kaynaklarını gözler önüne seriyor.
Diğer ülkelerin maden zenginliklerine göz diktiğini gizlemiyor.
Zaten askeri yardım karşılığında Ukrayna’nın doğal kaynaklarından kar elde etmeye çalışıyor.
Trump, Venezuela’nın devasa maden rezervlerini denetim etme isteğini ve petrol sanayisi kamulaştırıldığında ABD petrol şirketlerinin soyulduğuna olan inancını gizlemiyor.
“Topraktan muazzam ölçüde zenginlik çıkaracağız ve bu zenginlik Venezuela halkına ve ülke dışında daha evvel Venezuela’da bulunan insanlara gidecek ve tıpkı vakitte ABD’ye de gelecek.”
Gelişmeler, Grönland ve Danimarka’da kaygıları derinleştirecek.
ABD, Kuzey Kutbu’ndaki stratejik pozisyonu ve global ısınma nedeniyle buzları eridikçe daha erişilebilir hale gelen doğal kaynakları nedeniyle Grönland’ı kendi topraklarına katma dileğinden vazgeçmiş değil.
Maduro operasyonu tıpkı vakitte dünyayı direktörün en düzgün yolunun memleketler arası hukukta belirtildiği üzere üzerinde mutabık kalınmış bir dizi kurala uymak olduğu fikrine indirilen yeni bir darbe manasına geliyor.
Bu fikir Donald Trump misyona gelmeden evvel yıpranmıştı fakat Trump hem ABD’de hem de memleketler arası alanda güzeline gitmeyen maddeleri görmezden gelebileceğine inandığını tekraren gösterdi.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer da dahil olmak üzere onu kızdırmamak için çırpınan Avrupalı müttefikler, Maduro operasyonunun Birleşmiş Milletler Tüzüğünün bariz bir ihlali olduğu gerçeğini kınamadan memleketler arası hukuk fikrini desteklediklerini söylemenin yollarını arıyorlar.
Kurallar bütünüyle çökebilir mi?
ABD’nin, bu operasyondaki münasebeti, bilhassa Trump’ın ülkeyi ve petrol sanayisini artık ABD’nin denetim edeceği istikametindeki açıklamaları göz önüne alındığında, zayıf kalıyor.
Maduro ve eşi yakalanmadan birkaç saat evvel Caracas’taki sarayında Çinli diplomatlarla bir ortaya gelmişti.
Çin ABD’nin aksiyonunu kınadı. Açıklamada “ABD’nin hegemonik aksiyonlarının milletlerarası hukuku ve Venezuela’nın egemenliğini önemli biçimde ihlal ettiği ve Latin Amerika ve Karayipler bölgesinde barış ve güvenliği tehdit ettiği” belirtildi.
Açıklamada, “ABD öbür ülkelerin egemenliğini ve güvenliğini ihlal etmeyi bırakmalıdır” tabirleri yer aldı.
Yine de Çin, ABD’nin hareketinin kendileri için de bir emsal teşkil ettiğini düşünebilir.
Pekin Tayvan’ı ayrılıkçı bir eyalet olarak görüyor ve Pekin’in denetimine geri dönmesinin ulusal bir öncelik olduğunu ilan ediyor.
Washington’da Senato İstihbarat Komitesi’nin Demokrat lider yardımcısı Senatör Mark Warner’ın korkusu bu:
“Eğer ABD, kabahat işlemekle itham ettiği yabancı önderleri yakalamak için askeri güç kullanma hakkını ileri sürüyorsa, Çin’in Tayvan liderliği üzerinde birebir yetkiye sahip olduğunu tez etmesini engelleyen nedir? Vladimir Putin’i Ukrayna Devlet Liderini kaçırmak için emsal bir münasebet ileri sürmekten alıkoyan nedir? Bu çizgi bir kere aşıldığında, global kaosu dizginleyen kurallar çökmeye başlar ve otoriter rejimler bundan birinci yararlananlar olur.”
Donald Trump kuralları kendisinin koyduğuna inanıyor üzere görünüyor ve kendi komutası altındaki ABD için geçerli olan ayrıcalıkları oburlarının da kullanabileceğini öngörmüyor.
Ancak güç dünyası bu halde işlemiyor.
2026’nın başındaki aksiyonlar, bu yılın da global çalkantıyla geçeceğine işaret ediyor.
Kaynak: Haberler
