Davos’taki görüşmelere damgasını vuran Grönland gerilimi konusunda ABD Başkanı Donald Trump, “gelecekteki bir mutabakatın çerçevesinin” oluştuğunu söyledi.
Haftalardır süren gerginlik ve tehditlerin akabinde gelen bu açıklama sürpriz oldu.
Trump’ın yarı özerk Danimarka topraklarını ele geçirme planlarına karşı çıkan sekiz Avrupa ülkesine rağmen ekonomik yaptırım tehdidiyle tansiyon doruğa ulaşmıştı.
Peki bu muahede neleri kapsayabilir? Dahası hem Danimarka hem de Grönland için kabul edilebilir olacak mı?
Her iki ülke de dünyanın en büyük adası üzerindeki egemenliklerinden vazgeçmeyeceklerini açıkça belirtmişti.
Donald Trump, İsviçre’nin konuşmasının akabinde 21 Ocak’ta toplumsal medya platformu üzerinden bu açıklamayı yaptı:
“NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile yaptığım son derece verimli görüşmede, Grönland’a ait gelecekteki bir mutabakatın çerçevesini oluşturduk.
“Hayata geçirildiği takdirde, Amerika Birleşik Devletleri ve tüm NATO ülkeleri için olağanüstü bir tahlil olacaktır.”
Trump ayrıntı vermedi ve muahedeye için görüşmelerin devam edeceğini söyledi.
Rutte ise bu görüşmede Danimarka’nın Grönland üzerindeki egemenliği konusunun ele alınmadığını söyledi.
Danimarka Başbakanı Metter Frederiksen, Rutte ile nizamlı görüşmeler yaptığını doğrularken, ülkesinin, “güvenlik, yatırımlar ve ekonomik” hususları müzakere edebileceğini söyledi.
“Ancak egemenliğimiz konusunda pazarlık yapamayız. Bana bildirildiğine nazaran durum bu türlü de değil” dedi.
Frederiksen, Perşembe günü yaptığı açıklamada, “Danimarka ve Grönland’ı ilgilendiren hususlarda kararları sadece Danimarka ve Grönland kendileri verebilir” diye ekledi.
Daha ayrıntılı bilgi var mı? Seçenekler neler?
New York Times, ismini açıklamayan yetkililere atıfta bulunarak, masadaki modellerden birinin, Danimarka’nın Grönland’daki birtakım küçük bölgelerde egemenlik haklarından vazgeçerek, bu bölgelere ABD’nin askeri üsler kurmasını içerdiğini aktarıyor.
Bu teklif, Kıbrıs’ın 1960’ta bağımsızlığını kazanmasından sonra Ada’da İngiltere egemenliğinde iki üssün bulunmasıyla örneklendiriliyor.
Hem Danimarka hem de Grönland’ın egemenliklerinden vazgeçmeyi reddetmesi durumunda bu modelin nasıl uygulanacağıysa belirsizliğini koruyor.
Trump, Grönland ile ilgili planlarını savunduğu konuşmada, adanın etrafında Çin ve Rus gemilerinin tehdit oluşturduğunu sav etti. Danimarka ise “bugün için” bir tehdit olmadığını savundu.
Bu noktada NATO ülkeleri, Arktik’teki güvenliği artıracaklarına dair ABD’ye teminat vermeye çalıştılar.
Mark Rutte, çerçeve muahedesinin bu katkıyı da gerektireceğini söyledi.
“Bunu hayli süratli bir halde yapabileceğimizden hiç kuşkum yok. Katiyen 2026 içinde olmasını umuyorum, hatta 2026’nın başlarında olmasını umuyorum” dedi.
İngiltere, Baltık Denizi’nde misyon yapan “NATO’nun Baltık Gözcüsü” misyonuna benzeri bir “Arktik Gözcüsü” kurulması çağrısında bulundu.
AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de 22 Ocak’ta, Arktik bölgesindeki güvenliğe yatırım yapılacağını duyurdu.
‘Mülkiyet’ dışında rastgele bir muahede Trump’ı mutlu eder mi?
Danimarka ile 1951’de yapılan bir mutabakat uyarınca, ABD, Grönland’a istediği kadar asker gönderebiliyor.
Hali hazırda Ada’nın kuzeybatı ucundaki Pituffik üssünde 100’den fazla askeri işçi daimi olarak konuşlandırılmış durumda.
ABD’li yetkililere nazaran, yapılacak görüşmeler muhtemelen bu muahedenin tekrar müzakere edilmesi üzerine odaklanacak.
Ancak görüşmelerin üzerinde Trump’ın Grönland’a “sahip olma” ısrarı gölge düşürüyor.
Eğer Danimarka’nın kırmızı çizgisi ilan ettiği toprak konusunda bir gelişme olacaksa, müzakerecilerin Grönland’da toprak satışına ait anayasal yasağa da bir tahlil bulmaları gerekecek.
Küba’daki Guantanamo Körfezi’ndeki ABD üssü, 1903’teki bir çeşit kalıcı kiralama muahedesinin akabinde büsbütün ABD denetimine geçmişti.
Trump’ın asker kullanarak ilhak tehdidinden vazgeçmesine bu seçeneklerin yol açıp açmadığı net değil.
NATO, 1949’da bir müttefike yapılan hücumun tüm müttefiklere yapılmış olduğu unsuru üzerine kuruldu.
Danimarka, bir müttefikin başkasına askeri saldırısının, NATO’nun sonu manasına geleceğini açıkça belirtmişti.
Trump’ın “çerçeve anlaşma” açıklamasını NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile görüştükten sonra yapması, Grönland’da müzakerelerin kendilerinin yokluğunda yürütüldüğü istikametinde telaşlara yol açtı.
Grönland Dışişleri Bakanı Vivian Motzfeldt 22 Ocak Perşembe günü yaptığı açıklamada, hükümetinin ondan müzakereyi değil, “kırmızı çizgileri direkt Trump’a iletmesini” istediğini söyledi.
Sebep pahalı maden kaynaklı olabilir mi?
Trump, Rusya ve Çin’den gelebilecek füze hücumlarına karşı ABD’yi muhafazayı amaçlayan Altın Kubbe savunma sistemi planı için Grönland’ın hayati ehemmiyet taşıdığını savunuyor.
Avrupalı müttefikleriyle bu savunma plan için işbirliği yapabileceğini söylüyor.
Grönland’da, cep telefonları ve elektrikli araçlar da dahil olmak üzere birçok teknoloji için hayati kıymet taşıyan, geniş ve büyük ölçüde şimdi keşfedilmemiş ender toprak mineralleri rezervleri bulunuyor.
Trump, ABD’nin Grönland’ın yeraltı zenginliklerinin peşinde olduğunu söylemedi, lakin adanın ABD denetimi altında olmasının “özellikle güvenlik ve madenler kelam konusu olduğunda herkese sahiden güzel bir pozisyona getirdiğini” belirtti.
Kaynak: Haberler
